احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
444
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
باحترام مقدرات روسيه و شرافت ارتش قهرمان ما و سعادت ملت و آتيهء كلى ميهن گرامى جنگ تا پيروزى نهائى دوام داده شود . دشمن قسى القلب و بيدادگر آخرين تلاش خويش را به كار ميبرد اما موقع نزديك است كه قشون دلير ما دست در دست متفقين بزرگوارمان او را بالمره از پاى درآورد . در اين روزها كه موجوديت روسيه قطعيت مييابد ما خود را براى اطاعت از نداى وجدان مكلف ميدانيم تسهيلاتى فراهم سازيم تا اتحاد تنگترى در ميان ملت بوجود آيد و تمام قواى كشور به منظور نيل به فتح سريع متشكل گردد . به همين جهت است كه با موافقت دوماى امپراطورى مقتضى ميدانيم كه از تخت و تاج سلطنت استعفاء نمائيم و از قدرت عاليه صرفنظر كنيم . چون مايل به جدائى از فرزند دلبند خويش نيستيم ميراث خود را به برادرمان گراندوك ميشل الكساندرويچ انتقال داده در موقع جلوس وى روى تخت شاهى دعاى خيرمان را نثار او ميداريم و درخواست مينمائيم كه با اتحاد كامل با نمايندگان ملت ، كرسىنشينان مؤسسات تقنينيه ، فرمانروائى كند و يك سوگند ناگسستنى در برابر ايشان بنام وطن محبوب ياد فرمايد . ما عموم فرزندان صديق ميهن را مخاطب ساخته از آنها تمنى داريم كه در اين لحظهء رنجبار آزمايش ملى به وظيفهء وطنپرستانه و مقدس خويش عمل كرده اوامر امپراطور را اطاعت نمايند و باتفاق نمايندگان ملت با او مساعدت ورزند تا بتواند دولت روس را در راه ترقى و افتخار رهنمون باشد خداى بارى روسيه را يارى دهاد ! » نيكلاى دوم پس از امضاء استعفانامه تلگراف ذيل را بعنوان برادرش گراندوك ميشل مخابره نمود : « اعليحضرت امپراطور ميشل پطروگراد ، پيشآمدهاى ناگهانى ايام اخير مرا باتخاذ تصميم فوق العاده وادار نمود . از اينكه فرصت اجازه نداد كه تو را مستحضر كنم پوزش مىطلبم . من همواره براى تو يك برادر صديق وفادارى خواهم بود ، فعلا به استوكا مراجعت مينمايم و اميدوارم تا چند روز ديگر به تزار سكوىسلو برويم . رجاء واثق دارم كه خداوند تو و ملت تو را در پناه خود محفوظ دارد نيكا » روز شانزدهم مارس كميسيون سه نفرى با موافقت حكومت موقتى فرمانى تنظيم و بامضاى گراندوك ميشل رسانيدند . اينك ترجمه فرمان : « هموطنان ، مسئوليت سنگين تاجوتخت را ارادهء برادرم موقعى به من محول مىكند كه كشور علاوه بر جنگ بىسابقهء خارجى دچار اختلالات داخلى است . اينجانب چون مانند ساير هموطنان سعادت مملكت بزرگ خود را ما فوق همه آمال و آرزوها ميدانم قبول مسئوليت را به تشكيل مجلس مؤسسان كه با ارادهء ملت قوانين اساسى كشور را تدوين خواهد نمود موكول ميدارم . باتوجه به عنايات خداوند يكتا از كليهء هموطنان روسى خود تقاضا ميكنم اوامر حكومت موقتى منتخبه از طرف مجلس دوما را كه داراى كليه اختيارات قانونى است تا انتخاب نمايندگان مجلس مؤسسان كه باسرع اوقات با كمال آزادى بوسيلهء راى مستقيم و مخفى كليه افراد كشور تشكيل و تكليف نوع حكومت را ارادهء ملت تعيين مينمايد اطاعت كنند ميشل » پس از صدور فرمان فوق كه باغواء كرنسكى وكيل سوسيال رولوسيونر و با مخالفت روزيانكو رئيس مجلس دوما به عمل آمد آخرين رشتهء مناسبات ملت روس با خاندان سلطنتى رومانف قطع گرديد . بعقيدهء ما تغيير رژيم روسيه موجبات عديده داشته كه از مجموع آنها انقلاب عظيم و بىمانندى بوجود آمده و در طى آن انقلاب رژيم سلطنتى تغيير يافته اوضاع اجتماعى و ادارى و نظامى و حتى سياست